Pniarek brzozowy (Fomitopsis betulina)

Zrozum

Opis

Pniarek brzozowy (Fomitopsis betulina, do 2016 roku klasyfikowany jako Piptoporus betulinus) to pospolity grzyb nadrzewny, pasożytujący niemal wyłącznie na brzozach. W Polsce jest bardzo powszechny. Grzyb zyskał międzynarodowy rozgłos dzięki odkryciu w 1991 roku Ötziego — liczącej ok. 5300 lat mumii znalezionej w Alpach. Przy zwłokach znaleziono dwa kawałki owocnika nawleczone na rzemyk, co interpretuje się jako celowo noszony zestaw, prawdopodobnie ze względu na zawartość kwasu agarycynowego, toksycznego wobec włosogłówki (pasożyta jelitowego, którego jaja wykryto w jelitach Ötziego).

Historycznie grzyb wykorzystywano też jako podpałkę i materiał do ostrzenia ostrzy. Współczesne badania laboratoryjne potwierdzają obecność związków o realnej aktywności biologicznej, ale nie istnieją badania kliniczne na ludziach ani ugruntowany rynek suplementów.

Komu może się to realnie przydać, a komu nie? Przy tak wczesnym etapie badań — wyłącznie in vitro, zero badań na ludziach — trudno wskazać jakąkolwiek grupę, dla której pniarek brzozowy miałby dziś udowodnione korzyści zdrowotne. Wpis może za to zainteresować osoby fascynujące się etnobotaniką, historią medycyny i archeologią (wątek Ötziego) oraz grzybiarzy chcących poznać ten gatunek od strony naukowej. Ze względu na gorzki smak i całkowity brak danych o bezpieczeństwie nie ma powodu, by traktować go jako coś do regularnego spożywania.

Występowanie

Pniarek brzozowy rośnie niemal wyłącznie na brzozach, pasożytując na drewnie i wywołując brunatną zgniliznę. Jest pospolity w całej Polsce oraz w całej strefie umiarkowanej półkuli północnej.

Historia stosowania

Najstarszy udokumentowany dowód użycia pochodzi sprzed ok. 5300 lat — od Ötziego, który niósł przy sobie dwa kawałki owocnika nawleczone na rzemyk, najpewniej ze względu na kwas agarycynowy działający na pasożyty jelitowe. W różnych kulturach europejskich owocnik wykorzystywano też jako naturalną podpałkę oraz pasek do ostrzenia noży.